Wat is er mis met de huidige spelregels bij het collectief opbouwen van werknemerspensioen?

Voor de bonden was het belangrijkste doel van de huidige spelregels dat werknemers tijdens hun werkzame jaren een steeds grotere aanspraak opbouwden op een waardevast inkomen tijdens hun pensioenjaren. De afgelopen twintig jaar raakte dat doel steeds meer uit zicht.

De waardevastheid van het werknemerspensioen hangt namelijk af van de mate waarin de uiteindelijke uitkeringen dezelfde koopkracht vertegenwoordigen als de oorspronkelijk beoogde uitkering (bijvoorbeeld 80 procent van het middelloon). Dat kan alleen bereikt worden als de pensioenen tussentijds regelmatig worden verhoogd om gelijke tred te houden met de prijsstijgingen en inflatie (in vakjargon: indexatie).

Geen koopkrachtbehoud
Helaas zaten de spelregels op het gebied van de rekenrente en de vereiste financiële buffers daarbij in de weg. Om een reeks financieel-economische crises het hoofd te bieden wordt de rente op de kapitaalmarkten al twaalf jaar kunstmatig laag gehouden. Mede daardoor kampen veel pensioenfondsen met flink gedaalde dekkingsgraden. Het gevolg is dat bijvoorbeeld ABP al tien jaar geen inflatiecorrectie heeft kunnen toepassen, ondanks jaren met indrukwekkende rendementen en inmiddels bezittingen ter waarde van 411 miljard (becijferd met de huidige lage rekenrente).

Het gevolg is dat de werknemerspensioenen inmiddels vijftien tot twintig procent aan koopkracht hebben ingeboet. De fixatie op de dekkingsgraad heeft bovendien geleid tot een hardnekkige onrust onder de deelnemers van pensioenfondsen. Ieder jaar weer worden zij langdurig geconfronteerd met sombere beschouwingen in de media over mogelijk noodzakelijke premieverhogingen of zelfs kortingen op de pensioenen.

Door deze afbrokkelingsberichten is het huidige opbouwstelsel in een kwade reuk komen te staan. Veel deelnemers hebben het gevoel dat ze maar moeten afwachten welke koopkracht hun werknemerspensioen uiteindelijk (nog) vertegenwoordigt wanneer zij aan de beurt zijn. Met de huidige spelregels kunnen de gebeurtenissen op de internationale kapitaalmarkten daar jarenlang een ongunstige invloed op hebben.